در رابطه جهانی فرسایش خاک (USLE)، عامل فرسایش پذیری خاک (K) با استفاده از نموگراف بر اساس پنج ویژگی خاک )شن درشت، شن خیلی ریز و سیلت، ماده آلی، ساختمان و نفوذپذیری( برآورد می شود. بررسی ها نشان می دهد که این عامل ممکن است تحت تاثیر سایر ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک قرار گیرد. این پژوهش در شهرستان هشترود واقع در جنوب استان آذربایجان شرقی طی سال 1384 انجام گرفت. خاک منطقه بیشتر با بافت لومی رسی دارای حدود 13 درصد آهک است. برای انجام پژوهش محدوده ای مربعی شکل از خاک منطقه با ابعاد 30×30 کیلومتر انتخاب و به 36 شبکه منظم مربعی جدا گردید. در هر شبکه 3 تکرار کرت واحد با فاصله 1.2 متر ایجاد شد. در خاک های تحت بررسی ویژگی های مستقل )درصد شن، سیلت، رس، سنگریزه، ماده آلی، آهک و پتاسیم( و وابسته خاک )پایداری خاکدانه و نفوذپذیری( اندازه گیری شد. مقدار K، از نسبت مقدار رسوب بر مقدار عامل فرسایندگی باران اندازه گیری شد و با مقدار K برآوردی از نموگراف مقایسه گردید. میانگین مقدار K اندازه گیری شده برابر با 0.004258 مگاگرم ساعت بر مگاژول میلی متر بود که 10.98 برابر کمتر از مقدار برآوردی شد. این تفاوت در سطح احتمال 1 درصد معنی دار شد. همچنین اثر پایداری خاکدانه و نفوذپذیری بر مقدار K اندازه گیری شده معنی دار R2= 0.83)، (P<0.01 بود. ویژگی های مستقل خاک با تاثیر بر پایداری خاکدانه و نفوذپذیری، بر فرسایش پذیری اثر گذاشتند. نتایج نشان داد که در خاک های آهکی مورد بررسی، آهک به عنوان یکی از ویژگی های مهم خاک، در افزایش پایداری خاکدانه و نفوذپذیری و در نتیجه کاهش فرسایش تاثیر قابل توجهی دارد. این تاثیر در نموگراف USLE در نظر گرفته نشده است. در این خاک ها، فرسایش پذیری را از روی رابطه رگرسیونی ساده بر اساس سیلت، ماده آلی و آهک با اطمینان نسبتا بالا (R2= 74) می توان برآورد کرد.

فرسایش خاک یک فرآیند طبیعی است که در اثر فعالیت های انسانی تشدید می شود. نتیجه فرسایش، کاهش حاصلخیزی خاک و از بین رفتن مواد آلی از جمله نیتروژن، فسفر و پتاسیم است. کاهش پوشش جنگلی، کاهش تولیدات زراعی، افزایش سیلاب ها، کاهش تولید برق، کاهش کیفیت آب آشامیدنی و مانند آنها آثار مستقیم و غیر مستقیم فرسایش خاک هستند. در این مقاله با مروری بر این اثرات و ضمن اشاره به مطالعات خارجی، هزینه های اقتصادی فرسایش خاک در ایران محاسبه می شود. طبق این محاسبات، کل هزینه فرسایش خاک در ایران در سال 1379 به قیمت های جاری حدود 31 درصد ارزش افزوده بخش کشاورزی، شکار و جنگلداری برآورد شده است.

فرسایش خاک یکی از مهم ترین مسائل و مشکلات زیست محیطی است که امروزه با آن مواجه هستیم. بهره برداری های روز افزون وعدم مدیریت صحیح انسان بر محیط طبیعی تأثیر زیادی بر تشدید روند تخریب خاک و فرسایش دارد. در این تحقیق با تحلیل پارامترهای مؤثر، وضعیت فرسایش و تولید رسوب در دشت کوهپایه-سگزی با مساحت 136 هزار هکتار با استفاده از مدل تجدید نظر شده ی جهانی فرسایش خاک (RUSLE) مورد مطالعة قرار گرفت. داده ها و ابزارهای به کار رفته در تحقیق شامل داده های ایستگاه های هواشناسی، اطلاعات 21 نمونه خاک، مدل رقومی ارتفاع (DEM)، تصویر ماهوار ه ای سنجنده OLI، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و سنجش از دور (RS) می باشد. با بررسی عوامل مؤثر در مدل RUSLE، که شامل فاکتور فرسایندگی باران، فاکتور فرسایش پذیری خاک، فاکتور توپوگرافی، فاکتور پوشش گیاهی و فاکتور عملیات حفاظتی می باشد، میزان فرسایش منطقه مورد مطالعه برآوردشد. براساس نتایج به دست آمده میزان فرسایش سالانه خاک در کل منطقه مورد مطالعه صفر تا 95 تن در هکتار در سال برآورد شد. نتایج این تحقیق نشان داد فاکتور توپوگرافی با بالاترین مقدار ضریب تبیین (9/0=2R) بیشترین تأثیر را در برآورد فرسایش سالانه خاک توسط مدل RUSLEداشته است. این تحقیق، مؤثر بودن فناوری های نوین سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور را برای تخمین کمّی مقادیر فرسایش خاک تأیید می کند.

حفاظت خاک نیازمند یک مدل و چهارچوب مناسب در ارزیابی فرسایش خاک و رسوب تولیدی براساس سناریوهای کاربری اراضی است. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی حساسیت های مدل G2 نسبت به عامل فرسایش پذیری خاک در حوزه آبخیز معرف کسیلیان در بازه زمانی 2021-2001 انجام شد. نکاتی همچون استفاده از داده های پایگاه جهانی خاک و مقایسه با داده های نمونه برداری خاک، حذف فرسایش پذیری خاک در مناطق صخره ای و حذف داده های پرت ایجاد شده حاصل از خطای سیستماتیک در پژوهش حاضر لحاظ شد. نتایج نشان داد که به طور کیفی شدت فرسایش خاک برآوردی براساس هر یک از نکات مذکور، تماماً در طبقه کمینه قرار داشت. نتایج اولیه شدت فرسایش خاک حاصل از داده های پایگاه جهانی خاک و روش IDW به ترتیب 31/4 و 33/4 تن در هکتار در سال بود که بر اساس آزمون t مستقل، اختلاف معنی داری با هم نداشتند. اما اثر سایر تغییرات شامل حذف فرسایش پذیری خاک در مناطق صخره ای و حذف داده های پرت بر تغییر مقادیر برآوردی فرسایش خاک با استفاده از آزمون های تحلیل واریانس یکطرفه و دانکن معنی دار (P<0. 01) بود. شدت متوسط فرسایش خاک برآوردی حوزه آبخیز پس از رعایت نکات ذکر شده بیش از 65 درصد نسبت به نتایج اولیه کاهش یافت و به داده های کرت های فرسایش نزدیک تر شد. بر همین اساس می توان جمع بندی نمود که در کاربست مدل های فرسایش خاک، دقت و حساسیت ویژه در نحوه اجرا و رعایت نکاتی ضروری در خصوص نقشه عامل فرسایش پذیری خاک به منظور دست یابی به نتایج مناسب ضروری است.

هیرساین و رز (1991) برای فرسایش ناشی از اثر بارندگی مدلی فرآیندی ارایه داده اند. مدل آنها برای شرایطی ایجاد شده که نیروی برشی جریان سطحی ناچیز بوده و رواناب تنها نقش انتقال ذرات جدا شده توسط برخورد قطرات باران را بر عهده دارد. در این تحقیق حاضر به منظور بررسی برخی مفاهیم و کارآیی این مدل، سه نوع خاک با خصوصیات کاملا متفاوت با استفاده از یک سینی پاشمان 35 x 30 x 10 سانتی متری زهکش دار تحت بارندگی با شدت های مختلف (100 – 25 میلی متر در ساعت) قرار گرفت. شبیه سازی باران با استفاده از یک دستگاه شبیه ساز با نازل منفرد جارویی انجام شد که قطر قطرات آن 1.5 میلی متر و انرژی جنبشی آن مشابه باران های طبیعی است. نتایج نشان داد که مدل هیرسایت و رز با معرفی ضرایب جدایش پذیریa ، جدایش پذیری مجدد ad و ترسیب پذیری f به خوبی می تواند حساسیت خاک های مختلف به فرسایش توصیف نماید. هر چند که این مدل قادر نیست شکستن خاکدانه ها و افزایش نمایی غلظت رسوبی را که در مورد یکی از سه خاک مورد برسی در شدتهای بالای بارندگی رخ داد، توصیف نماید. همچنین بررسی رابطه بین ظرایب جدایش پذیری با عمق آب رابطه فرضی مطرح شده در مدل را تایید نکرد. ارزیابی مدل نیز نشان داد که مدل مورد بررسی تمایل به بیش برآورد مقادیر کوچک و کم برآورد مقادیر بزرگ دارد، هر چند که میانگین غلظت روسب برآوردی تطابق نسبتا خوبی با میانگین غلظت رسوب اندازه گیری شده برای مجموعه داده های هر خاک داشت.